De mondzorg in Nederland voelt voor velen vanzelfsprekend en is vaak van hoge kwaliteit. Toch zien we in de praktijk een ander beeld ontstaan. Steeds meer mensen stellen tandartsbezoeken uit of vermijden zorg volledig (Nivel, 2022; NZa, 2023). Mondzorg-ongelijkheid en verminderde toegankelijkheid zijn daarmee geen abstracte begrippen meer, maar de dagelijkse realiteit (CBS, 2023).

Oorzaken van mondzorgmijding

Hoewel kosten vaak als belangrijkste reden worden genoemd om mondzorg te vermijden, is het probleem breder. Onzekerheid over behandelingen en vergoedingen, beperkte gezondheidsvaardigheden, angst en andere prioriteiten spelen een rol (Nivel, 2022; RIVM, 2021). In de praktijk zien we dit terug in patiënten die nog wel op controle komen, maar behandelingen uitstellen bij grotere of duurdere ingrepen. Dit is een groep die nog in beeld is, maar waarbij het risico op zorguitstel groot is. Daarnaast is er een groep die volledig uit beeld raakt, waarbij vaak ook leefstijl en omgevingsfactoren meespelen en het vraagstuk complexer wordt (Nivel, 2022; NZa, 2023; RIVM, 2021).

Beide groepen vragen om aandacht, maar de eerste groep biedt op dit moment een belangrijke kans om zorguitstel te voorkomen. Deze patiënten zijn nog in beeld, maar dreigen af te haken op het moment dat zij zorg nodig hebben. Uitgestelde zorg kan op termijn leiden tot grotere gezondheidsproblemen en hogere kosten, maar het onderliggende vraagstuk zit in de toegang tot en het gebruik van zorg (NZa, 2023).

Relevantie voor PDA

Voor Prime Dental Alliance is dit een relevant vraagstuk. PDA richt zich op het ondersteunen van zorgprofessionals in de praktijk, waarbij goede en toegankelijke mondzorg centraal staat. Als zorg minder toegankelijk wordt, heeft dat direct invloed op de continuïteit van behandelingen en de gezondheid van patiënten. Het raakt ook aan de rol die PDA heeft binnen de mondzorg: zorgen dat patiënten op tijd de juiste zorg krijgen en deze ook kunnen blijven gebruiken.

‘Mondzorgongelijkheid’ is een domeinoverstijgend vraagstuk dat niet alleen verschillende domeinen raakt, maar ook ontstaat binnen de samenhang en werking van zorg, sociaal domein, financiën en beleid, en daardoor vraagt om gezamenlijke verantwoordelijkheid (RIVM, 2021).

Hoewel het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport het probleem erkent, ontbreken nog concrete handvatten voor de praktijk (NZa, 2023). Tegelijk bestaan er verschillende regelingen en financiële ondersteuningsmogelijkheden, zoals gemeentelijke voorzieningen (bijvoorbeeld bijzondere bijstand en gemeentepolissen) en aanvullende tandartsverzekeringen. In de praktijk worden deze echter nog onvoldoende benut. De mogelijkheden zijn vaak versnipperd en verschillen per gemeente of verzekeraar, waardoor kennis hierover ontbreekt bij zowel behandelaren als patiënten (NZa, 2023).

Onderzoek binnen PDA

Om dit vraagstuk beter te begrijpen en te vertalen naar de praktijk, start Mayke Cobussen vanuit de master Transitie naar Gezondheid en Welzijn een onderzoek binnen PDA. De komende periode richt zij zich op mondzorgmijding als uiting van ongelijkheid in toegang tot zorg, met als doel inzicht te krijgen in de onderliggende oorzaken en in de verschillende mede-eigenaren die betrokken zijn bij dit domeinoverstijgende vraagstuk.

Het onderzoek start regionaal in Arnhem-Nijmegen en Eindhoven. Deze regio’s fungeren als proeftuin om inzichten op te doen en interventies te verkennen die bijdragen aan het verkleinen van ongelijkheid in toegang tot mondzorg. Het doel is om op basis hiervan te komen tot een praktisch en toepasbaar plan van aanpak, dat op termijn mogelijk breder binnen PDA-praktijken uitgerold kan worden.

In dit onderzoek worden onder andere praktijkmanagers en behandelaren betrokken, om inzicht te krijgen in hoe zij dit vraagstuk herkennen, ervaren en welke rol zij hierin zien voor zichzelf en de praktijk. Hun perspectief is essentieel, omdat dit vraagstuk zich juist in de dagelijkse praktijk afspeelt. Daarnaast worden ook ervaringen van patiënten opgehaald, om beter te begrijpen wat zij nodig hebben om zorg niet uit te stellen en duurzaam betrokken te blijven bij de praktijk (Nivel, 2022).

Blik vooruit

Het verbeteren van toegankelijkheid en het verkleinen van ongelijkheid in mondzorg vraagt om samenwerking, bewustwording en een bredere blik op zorg. Binnen PDA ligt er een kans om, naast het ondersteunen van de professional, ook een rol te spelen in het toegankelijker maken van mondzorg en het terugdringen van verschillen in toegang tot zorg.

Literatuurlijst

Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). (2023). Gezondheidsverschillen naar sociaaleconomische status. https://www.cbs.nl

Nivel. (2022). Zorgmijding en gezondheidsvaardigheden in Nederland. https://www.nivel.nl

Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). (2023). Monitor mondzorg: toegankelijkheid en betaalbaarheid van mondzorg in Nederland. https://www.nza.nl

Nederlandse Zorgautoriteit (NZa). (2025). Stand van de zorg 2025. https://www.nza.nl [rivm.nl]

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). (2021). Gezondheidsvaardigheden en gezondheidsverschillen in Nederland. https://www.rivm.nl

Rabobank. (2024). Nederlandse mondzorg: sterke basis, maar ook structurele knelpunten.